Overdenking Biddag voor gewas en arbeid 2020

>>> Posted by beheerder

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Het is voor de agrarische sector geen gemakkelijke tijd. Pfas, stikstof, CO2, fosfaatrechten, natura2000, een verbod op pulsvissen; het zijn allemaal woor- den die veelvuldig in het nieuws zijn en een wereld aan betekenis oproepen. Vooral boosheid en beperking, irritatie en verdriet. Wantrouwen in de overheid. Ik kan me zo voorstellen dat veel mensen uit de agrarische sector vanavond met een bezwaard hart in de kerk zitten. Wat zal dit seizoen ons brengen? Staat de toekomst van ons familiebedrijf op het spel? Nu komen al die regels niet uit de lucht vallen. De bosbranden in Australië en Nieuw-Zeeland, de zachte win- ters in ons continent, smeltende poolkappen en verdwijnende gletsjers laten zien dat ons klimaat in beangstigend tempo verandert. Wat de oorzaak ook precies mag zijn, wetenschappers laten zien dat menselijk handelen een belangrijke rol speelt. Onze mondiale voetafdruk, dat wil zeggen; de ruimte die wij per persoon innemen op aarde is vooral van westerse mensen veel te groot.

 

Moeten we dan maar niets doen? Met de armen over elkaar afwachten totdat ons ecologisch systeem implodeert? Dat is zo op het eerste gezicht ook wel de indruk die je krijgt bij het lezen van het Bijbelboek Prediker. Prediker lijkt een pessi- mist. Alles is lucht en leegte, er is niets nieuws onder de zon. “De wind waait naar het zuiden en draait naar het noorden. Hij draait en waait en draait, en al draaiend waait de wind weer terug”. Het leven lijkt soms zo leeg en zinloos, een herhaling van zetten totdat de dood er op volgt. Maar wie zo naar het Bijbelboek Prediker luistert heeft niet goed begrepen waar het hem om gaat. Prediker is juist een realist. Hij zegt niet dat het leven zinloos is, hij zegt dat we er maar weinig grip op hebben. Als mens hebben we geen inzicht in het handelen van God. We hebben geen grip op de loop van de dingen. Hij ziet veel “ijdelheid” waarmee de mensen zich aftobben onder de zon.

 

Maar vergis je niet. Prediker zou je in bepaalde opzichten een post modern mens kunnen noemen. Hij vraagt door en neemt geen genoegen met goedkope antwoorden. Hij wil weten waar hij aan toe is met God en met deze aarde. Wie dit doorvragen vervelend vind of misschien zelfs godslasterlijk weet niet waar het in de Bijbel werkelijk om gaat. Het gaat om niets minder dan om het Koninkrijk van God. Dat wil zeggen, Gods nieuwe wereld die in Jezus Christus een naam en een gezicht gekregen heeft. Om die werkelijkheid is het Prediker te doen en hoewel hij onze menselijke beperktheid ziet, zit hij niet bij de pakken neer. “Werp je brood uit over het water want je vindt het later weer terug”. Bijbelgeleerden hebben bij deze woorden gedacht aan het verschepen van koren of het opzetten van buitenlandse handelsondernemingen. Logischer lijkt het om hier aan beeldspraak te denken. Of aan een toen gangbaar gezegde wat zoiets betekent als “de kost gaat voor de baat uit". Brood is onontbeerlijk voor ons levensonderhoud. Daar moeten we niet lichtvaardig mee omgaan. Prediker adviseert dan ook om rísico”s te nemen. Maar, het is ver- standig die risico”s te spreiden. Bewaar je brood in 7 delen,ja in 8 want je weet niet welke ramp de aarde treffen zal.

 

Hang niet alles aan één spijker op. Leg niet al je eieren in één mand. Er zijn spreekwoorden te over om aan te geven wat Prediker bij benadering bedoeld. Maar een dergelijke levenshouding werkt het gevoel in de hand dat we alles onder controle hebben. Het leven is maakbaar en beheersbaar. We kweken onze bloemen en groenten in een warenhuis. We manipuleren de natuur, desnoods genetisch, om maar de perfecte tomaten of appels te kunnen leveren. De smaak, de kleur, de grootte, we hebben het allemaal zelf in de hand. Natuurlijk zijn er in dit beeld allerlei nuanceringen aan te brengen. Ik teken het nu bewust een beetje zwart-wit, om duidelijk uit te laten komen wat ik bedoel. Maar op allerlei andere terreinen van het leven geldt iets dergelijks. De medi- sche sector, het wetenschappelijk onderzoek, de informatica die ons steeds weer nieuwe mogelijkheden biedt. Wij hebben de teugels van ons leven in eigen hand genomen. Wij zijn zelf de kapitein van ons levensschip geworden. En God? God mag er ook wel bij. Als Hij maar niet te moeilijk doet. Als Hij ons maar laat zitten op onze riante troon. Maar boven aan de top is het eenzaam. Mensen naast ons worden al snel als concurrenten gezien. Als mensen die in ons kielzog meeprofi- teren van ons succes. Toch kan onze greep op de werkelijkheid door duizend en een dingen worden aangetast.

 

Bewust of onbewust dragen we een enorme spanning met ons mee. Gaandeweg ontdekken we dat dingen gaan zoals ze gaan en dat we daar niet altijd invloed op uit kunnen oefenen. Dat is ook de ervaring van Prediker: “Als de wolken met regen gevuld zijn gieten zij die uit over de aarde en als een boom valt, zuidwaarts of noordwaarts, ter plaatse waar de boom valt daar blijft hij liggen”. Met andere woorden: onze greep op de werkelijkheid is vaak niet zo sterk als we wel eens denken of willen doen voorkomen. We leven in een maakbare wereld zo houdt de reclame ons voor. Een maaltijd klaarmaken is zo gefikst, Je bent een dief van je eigen portemonnee als je dat product niet koopt, alle ogen zijn op jou gericht als je een bepaalt luchtje gebruikt. . .. Maar, vroeger of later doen we ook allemaal de ervaring op; het is een illusie. Onze samenleving is te ingewikkeld, ons leven te gecompliceerd om dat in de hand te hebben. Zulke krassen over ons bestaan, zulke breukvlakken in ons leven roepen echter heftige reacties op, met name in onze westerse wereld.

 

Wereldwijd heb-ben miljarden mensen te maken met armoede, met oorlog, met dood en geweld op wat voor manier dan ook. Natuurrampen vinden altijd elders plaats zo lijkt, maar zelden in het westen. Toch hoeft er maar iets te gebeuren in ons land of de beschuldigende vinger wordt geheven: naar de overheid, naar God of naar elkaar. Een ziekenhuisopname die niets om het lijf heeft kan ons totaal uit balans bren- gen. Dat heeft ook iets te maken met de manier waarop wij in het leven staan. Prediker daagt ons bijna uit om te durven leven. “Wie steeds op de wind let zal niet zaaien, Wie steeds naar de wolken ziet zal niet maaien”. We moeten “de hand aan de ploeg slaan”. Risico's nemen, risico's spreiden, durven leven. Dat is in elk geval heel wezenlijk voor Prediker. Maar we moeten tegelijkertijd ook diep doordrongen zijn van onze plaats. Wij zijn geen goden, wij zijn mensen. God is onze Schepper, wij zijn door Hem geschapen. Bijna goddelijk zo lezen we in psalm 8, maar toch helemaal mens. Verbonden met de geschapen werkelijkheid met alle beperkingen van dien. Zoals wij de weg van de wind niet kennen, zoals wij niet weten hoe nieuw leven in de baarmoeder ontstaat, zo hebben wij ook geen inzicht in het werk van God die alles maakt.

 

Prediker bepaalt ons bij de grenzen van ons bestaan. Dat kan soms heel verlam- mend werken. Het aftasten van die grenzen kan een diep ingrijpende bezigheid zijn die we maar liever voor ons uitschuiven. Het gevoel dat het er allemaal niets toe doet. De ervaring dat onze zorgvuldig opgebouwde levensvisie niet klopt. De ontdekking dat God ons niet zo beschermt en bewaard zoals we diep van binnen geloven en hopen. Ons leven dat niet zo maakbaar en bestuurbaar is als wij wel eens denken. Maar dan begint ineens ook Romeinen 8 mee te klinken. Daar worstelt Paulus met soortgelijke vragen. Het lijden van de tegenwoordige tijd dat niet opweegt tegen de heerlijkheid die over ons geopenbaard zal worden. De schepping die aan de vruchteloosheid onderworpen is. De ganse schepping die zucht en in barensnood is. Paulus weet als geen ander hoe afschuwelijk het leven soms ook kan zijn. Hoe bitter het lijden van mensen kan zijn. Hoe soms alle hoop en alle verwachting tot in de kiem wordt gesmoord. Wat zullen wij dan van deze dingen zeggen vraagt Paulus? En dan volgt dat triomfantelijke antwoord: Als God voor ons is, wie zal tegen ons zijn. Hoe zal Hij die zelfs zijn eigen Zoon niet gespaard heeft, maar voor ons allen overgegeven heeft, ons met Hem ook niet alle dingen schenken? God spreekt over ons het onschuldig uit door alles op de schouders van Jezus zijn Zoon te laten neerkomen.

 

Wie zal ons dan nog veroordelen? Jezus is de gestorvene, maar ook de opgestane die zittend aan de rechterhand van God voor ons pleit. Prediker leeft in het OT. Hij leeft met een ongelooflijk ontzag voor het mysterie van God. Wij christenen die ook leven met het NT, wij zien in Jezus een tipje van de sluier opgelicht. Jezus de zoon van God, een mens van vlees en bloed zoals wij allen. In en door Hem is God ons zichtbaar en tastbaar nabij gekomen. In Hem heeft het Koninkrijk van God gestalte gekregen. Een wankel begin, een bloem nog helemaal in de knop. Maar de kleur en de contouren van dat Koninkrijk worden zichtbaar in het leven van Jezus. Verzoening en vergeving, genezing en herstel, delen en dienen, liefde en hoop, het zijn de sleutelwoorden die zijn Koninkrijk karakteriseren. Wij leven in geloof, niet in aanschouwen. “Zaai uw zaad in de morgen en laat uw hand tegen de avond niet rusten. Want je weet niet of het ene gelukken zal of het andere, dan wel of beiden goed zullen zijn. Prediker roept ons niet op tot een leven van passiviteit, van afwachten. Gods water maar over Gods akker laten stromen. Nee, de handen uit de mouwen steken. Zaaien, maaien, risico's durven nemen. Onze talenten gebruiken en benutten zoals Jezus dan later in een gelijkenis zegt. Woekeren met het goud van Gods Koninkrijk dat God in onze handen legt. Maar ....

 

In de crypte van de Westminster Abbey in Londen staat op een graftombe van een bisschop uit de 12e eeuw na Christus het volgende te lezen: “Toen ik jong en ongebonden was en mijn fantasie geen beperkingen kende, droomde ik ervan de wereld te veranderen. Naarmate ik ouder en wijzer werd, ontdekte ik dat de wereld niet zou veranderen. Dus besloot ik mijn horizon te verleggen en alleen mijn eigen land te veranderen. Maar ook dit bleek onmogelijk. Toen ik in de schemering van mijn leven was aangeland wilde ik een poging doen mijn familie te veranderen. De mensen die mij het meest na stonden. Maar helaas, ze wilden er niet van weten. En nu, nu ik op mijn sterfbed lig realiseer ik me ineens het volgende: als ik nu eerst alleen mijzelf veranderd had zou ik met mijn goede voorbeeld ook mijn familie hebben kunnen veranderen. En dan zou ik vanuit hun inspiratie en bemoediging in staat zijn geweest mijn land te veranderen en, wie weet, misschien zelfs de hele wereld.

 

“Verbeter de wereld, begin bij jezelf". Ook dat is een spreekwoord dat Prediker gebruikt zou kunnen hebben. Verandering begint altijd bij jezelf. En dat is mis- schien ook een belangrijke vraag op deze biddag zo vlak voor het begin van een nieuw seizoen. Wat kunnen wij doen of beter nog; wat kan ik doen. Het kan niet zo zijn dat alle pijn eenzijdig bij de agrarische sector wordt neergelegd. Maar het kan ook niet zo zijn dat we in ons land in alle opzichten blijven groeien; meer inwoners, meer toeristen, meer huizen, meer wegen, meer bedrijven, meer na- tuur en tegelijk ook 2e landbouwexporteur ter wereld blijven. We lopen in alle opzichten tegen grenzen aan die om wijs beleid vragen. Juist in een overgangssi- tuatie is het goed om risico's te spreiden. Soms moeten de bakens verzet worden. Soms brengt innovatie ons verder maar soms ontkomen we ook niet aan pijnlijke beslissingen.

 

Ondernemen dus, maar altijd in het diepe besef dat wij mensen zijn, geen goden. Leven vanuit het diepe besef dat ons leven gedragen wordt door een God boven en buiten ons. Geloven in een God die onze Schepper is wiens werkelijkheid wij niet beheersen maar beheren. Als Gods warme liefde ons denken en doen doortrekt dan weten wij ons verbonden in een zinvol verband. Dan zal niets en niemand ons scheiden van Gods liefde die ons in Jezus menselijk nabij gekomen is. Ook van ons geloof geldt dat de kost voor de baat uitgaat. Maar die baat zal onze stoutste verwachtingen overtreffen als Gods Koninkrijk voltooid is. Amen